پیاده روی اربعین و نمایش مینیمالی از زیست آرمانی شیعی، بیم ها و امیدها

نوع مقاله : علمی ترویجی

نویسنده

دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی، گروه آموزشی جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی تهران، ایران.

چکیده

در یک دهه اخیر(دهه نود شمسی)، پیاده‌روی اربعین، که تلفیقی از مراسمات عزاداری و امر زیارت مرتبط با امام سوم شیعیان می‌باشد، به یکی از برجسته‌ترین و پراقبال‌ترین آیین‌های جمعی شیعیان مبدل شده است. آیینی که در دل خود مجموعه‌ای از مناسک، آداب و رسوم و فرهنگ‌های متنوع حتی از محبان و ارادتمندان به پیشوای سوم مذهب تشیع، از اقوام و ملل مختلف را به نمایش گذاشته است. در این میان، در کنار آیین‌های مرتبط با شهادت امام سوم، مبحث انتظار و موعودگرایی واقعی و عینی، یکی از اعتقادات ویژه مذهب تشیع اثنی‌عشری را شکل می‌دهد. اعتقادی که برای بسیاری از پیروان، در کنار باورمندی فردی، لزوم تلاش برای شکل دادن حرکات جمعی در حد وسع و امکان، جهت ظهور موعود الهی و جهانی را در پی داشته است. در همین راستا، کارکرد (زمینه‌سازی ظهور امام زمان(عج)) با حضور در پیاده‌روی اربعین را از زبان اغلب زائران، مروجان و متولیان این آیین می‌توان شنید. ما در این پژوهش برآن هستیم تا با مروری بر رویدادهای میدانی و پیرامونی این آیین، مجموعه‌ای از مولفه‌های یاری دهنده نمایش مینیمالی از اتوپیا و یا همان زیست آرمانی الهی و انسانی وعده داده شده در مذهب تشیع را در کنار موانع احتمالی وقوعی در این مراسم، یادآور شویم. روش به کاربرده شده در این پژوهش، مردم‌نگاری با استفاده از ابزار مشاهده، مشاهده مشارکتی، مصاحیه و... در کنار بررسی اسنادی می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Arbaeen Walk and the Minimalist Display of the Ideal Shiite Life: Apprehensions and Aspirations

نویسنده [English]

  • akram garousi
Corresponding Author, PhD Student in Sociology, Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

In the last decade (the 1390s in the Persian calendar), the Arbaeen Walk, which combines mourning ceremonies with the act of pilgrimage related to the Third Imam of Shiism, has transformed into one of the most prominent and popular collective rituals of Shiites. This rite, at its core, displays a collection of diverse rituals, customs, and even cultures from devotees and admirers of the Third Imam of the Shiite denomination, belonging to various ethnicities and nations. Alongside rituals related to the martyrdom of the Third Imam, the discourse of awaiting and concrete and objective messianism forms one of the special beliefs of the Twelver Shiite denomination. For many followers, this belief goes beyond individual faith and entails a perceived obligation to strive, within one’s capacity, to shape collective actions aimed at preparing the ground for the advent of the promised divine and universal savior. In this context, the function of " preparing the ground for the reappearance of Imam al-Mahdi the Imam of the Time (may God hasten his reappearance)" through participation in the Arbaeen Walk can be heard from most pilgrims, promoters, and custodians of this rite. In this study, by reviewing field-based and contextual events surrounding this ritual, we aim to identify a set of facilitating components that contribute to a minimal representation of utopia-namely, the divinely promised ideal and humane way of life in Shiʿi thought-while also highlighting the potential obstacles to its realization within this ceremony. The method employed in this research is ethnography using tools such as observation, participant observation, interviews, etc., alongside documentary examination. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ideal Shiite Life
  • Utopia
  • Shiite Utopia
  • Arbaeen Walk
  • Minimal Representation
  • Ethnography
  • Messianism
  1. ابن‌اثیر، علی بن محمد. (1408ق). الکامل فی التاریخ، (تحقیق مکتب التراث). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  2. ابن‌اثیر، علی بن محمد. (1409ق). اسد الغابه، بیروت: دارالفکر.
  3. اخوان کاظمی، بهرام. (1384ش). آموزه مهدویت و حقوق محیط زیست. انتظار موعود، 6(17)، ص191-212.
  4. اخوان کاظمی، بهرام؛ حمیدی نسب، منا. (1401ش). تحلیل گفتمانی دو مفهوم متعارض از «انتظار» (ازدیدگاه امام خمینی(ره)و انجمن حجتیه). اندیشه سیاسی در اسلام، 9(33)، ص7-31.
  5. اسکات‌آقایی، کامران. (۱۴۰۳ش). زنان کربلا، نمایش آیینی و گفتمان‌های نمادین در اسلام شیعی مدرن، (ترجمه ملیحه درگاهی) تهران: یکشنبه.
  6. انگروزینو، مایکل. (۱۳۹۶ش). درآمدی بر مردم‌نگاری، (ترجمه جبار رحمانی و محمد رسولی). تهران: فرهنگ، هنر و ارتباطات.
  7. ایزدی‌جیران، اصغر. (۱۳۹۲ش). مردم‌نگاری و لذت تجربه فرهنگی، ندا: نشریه دانشجویی انسان شناسی، شماره۴، ص ۱۰- ۱۶.
  8. ایمانی خوشخو، محمدحسن. (۲۸ آبان ۱۳۹۵ش). خلق تئوری جدید درباره پیاده‌روی اربعین. سایت ایسنا، https://www.isna.ir/news/95082819357
  9. بهروزی لک، غلامرضا. (۱۳۹۶ش)، تحلیل رابطۀ ‌اربعین و ظهور در: اربعین، جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر .
  10. پرهیزگار، غلامرضا. (۱۳۹۶ش). انسان‌شناسی دینی و ارتباط آن با اربعین در: اربعین، جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی پور). تهران: سوره مهر.
  11. تاج‌بخش، غلامرضا. (1399ش). پیاده روی اربعین و ابعاد تربیتی آن. فصلنامه علمی، بصیرت و تربیت اسلامی، 17(54), 41-62. https://doi.org/10.22034/init.2020.94814
  12. خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۴ش). انسان ۲۵۰ ساله. قم: مؤسسه ایمان جهادی.
  13. خمینی. روح‌الله. (۱۳۹۸ش). دانشنامه امام خمینی(ره)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)
  14. رحمانی، جبار. (۱۳۹۵ش). آیین و اسطوره در ایران شیعی. تهران: خیمه
  15. رحیم‌پورازغدی، حسن. (۱۳۹۶ش). ظرفیت‌های تمدنی اربعین در: اربعین، جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  16. رنجبر، محسن. (۱۳۹۳ش). پژوهشی در اربعین حسینی(ع)، مجله اشارات ایام (اشارات)، ش ۱۵۷.
  17. سبحانی، جعفر. (۱۳۸۶ش). پرسش‌ها و پاسخ‌ها. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
  18. سرجنت، لایمن تاور. (۱۴۰۰ش). درآمدی کوتاه بر آرمان شهرگرایی، (ترجمه امیر یداله‌پور). تهران: کرگدن.
  19. سیارپور، فاطمه. (۱۳۹۹ش). بدن و مرگ در دوران پسا انقلاب، در: مطالعات اجتماعی مرگ: جستارهایی در باب مرگ در فرهنگ و جامعۀ ‌ایرانی، (به کوشش: هاجر قربانی).‌ تهران: انسان‌شناسی.
  20. شجاعی‌زند، علیرضا. (۱۳۹۶ش). ظرفیت‌های تمدنی اربعین در: اربعین جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  21. فتح‌الله‌نژاد زنگی‌آبادی، هادی. (۱۳۹۷ش). نقش فرهنگی تجمع اربعین حسینی، فصلنامه فرهنگی زیارت، 9(37)، ص ۲۷-۵۰.
  22. فلاحی، سارا؛ شاه‌ولی، مهدی. (۱۳۹۹ش). نشانه‌شناسی پیاده‌روی اربعین و شباهت‌های آن با حکومت مهدوی. جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، 8(16)، ص ۲۸۵- ۳۱۰. https://doi.org/10.22070/iws.2020.4142.1740
  23. قاضی‌عسکر، سیدعلی. (۱۳ آبان ۱۳۹۵ش). شماره ۵۷، توصیه رهبر انقلاب به زائران اربعین، سایت هفته نامه حزب الله، https://farsi.khamenei.ir/weekly/#89,1,1555
  24. قائمی‌نیک، محمدرضا. (۱۴۰۲ش). زیارت، میانجی شهر و آرمان‌شهر؛ تأملی در ظرفیت‌های پیاده‌روی اربعین برای ترسیم آرمانشهر. پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، 29(127)، ص ۳- ۲۶. https://doi.org/10.30513/iss.2024.5218.1295
  25. قائمی‌نیک، محمدرضا. (۲۵ شهریور ۱۴۰۰ش). نشست تخصصی (اربعین، از آرمان تا واقعیت)، سایت اربعین، اصحاب الحسین: http://arbaeen.ashabolhussain.ir
  26. کچویان، حسین. (۱۳۹۶ش). فهم اربعین در چارچوب مفهوم اجتماعی در: اربعین جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  27. گودن، کریستیان. (۱۳۹۲ش). آیا باید از اتوپیا اعاده حیثیت کرد؟، (ترجمه سوسن شریعتی). تهران: قصیده سرا.
  28. گیویان، عبدالله؛ امین، محسن. (1396ش). محبت و هویت در آیینه نمایش جهانی اربعین مطالعه ماهیت، کارکردها و ساختار پیاده‌روی اربعین از منظر ارتباطات آیینی. دین و ارتباطات (نامه صادق)، 24(2)، ص167-194. https://doi.org/10.30497/rc.2018.2102
  29. مانهایم، کارل. (۱۳۸۰ش). ایدئولوژی و اتوپیا (مقدمه‌ای بر جامعه شناسی شناخت)، (ترجمه فریبرز مجیدی). تهران: سمت.
  30. مجموعه نویسندگان. (۱۳۹۰ش). مهدویت (پرسش‌ها و پاسخ‌ها). قم: مؤسسه آینده روشن.
  31. مطهری، مرتضی. (بی‌تا). مهدویت، کاری از دبیرخانه طرح مطالعاتی بینش مطهر. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
  32. معینی‌پور، مسعود. (۱۳۹۶ش). اربعین جهانی دیگر، مجموعه مقالات. تهران: سوره مهر.
  33. مهرآیین، مصطفی؛ فاضلی، محمد. (۱۳۸۶ش). فرهنگ و انقلاب: دیدگاه‌های مایکل فیشر دربارۀ ‌انقلاب اسلامی ایران، پژوهشنامه متین، 9(34-35)، ص ۱۵۱- ۱۷۴. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1386.9.3435.8.2
  34. نادری، احمد. (۲۳ اسفند ۱۳۹۳ش). انترناسیونالیسم شیعی و پدیده پیاده‌روی اربعین، سایت بصیرت: https://basirat.ir/fa/news/273685
  35. ناقدی، امیرعلی. (۱۳۹۶ش). فهم اربعین در چارچوب مفهوم اجتماعی در: اربعین جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  36. نجفی، حافظ. (۱۳۹۷ش). دستاوردهای اخلاقی پیاده‌روی اربعین (با رویکردی بر اخلاق حسینی).‌ فصلنامه فرهنگ زیارت، 9(35)، ص ۶۵-۸۴.
  37. نصراوی، محمد. (۱۳۹۹ش). امید در آستانگی. تهران: نگاه معاصر.
  38. نقوی، سید ظهیر الحسن. (۱۳۹۶ش). فهم اربعین در چارچوب مفهوم اجتماعی در: اربعین جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  39. نیستانی، غلامعلی؛ پوریانی، محمدحسین؛ اژدری، حسین. (۱۴۰۲ش). تحلیلی جامعه‌شناختی بر کارکردهای تمدنی راهپیمایی اربعین امام حسین(ع)، علم و تمدن در اسلام، 4(15)، ص۷۸-۱۰۶. https://doi.org/10.22034/icrs.2023.180248
  40. الویری، محسن. (۱۳۹۶ش). ظرفیت‌های تمدنی اربعین در: اربعین، جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  41. هاشمی‌مقدم، امیر. (۱۴۰۲ش). نگاه خیره به اربعین: مطالعه انسان‌شناختی تغییرات فرهنگ پیاده‌روی اربعین بر پایه انتظارات گردشگرانه زائران، مطالعات جامعه‌شناختی، 30(2)، ص ۱۸۵-۲۰۱. https://doi.org/10.22059/jsr.2024.368963.1922
  42. همایون، محمدهادی. (۱۳۹۶ش). اربعین پیوند دهندۀ ‌تمدن ایران و عراق در: مسیر هور در: اربعین، جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.