تحلیل انتقادی کارکردهای اجتماعی دین از دیدگاه منتسکیو

نوع مقاله : علمی ترویجی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم اجتماعی

2 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته دانش اجتماعی مسلمین دانشگاه علوم اسلامی رضوی

10.30513/iss.2021.662.1039

چکیده

منتسکیو از جمله صاحب نظرانی است که تاثیر فراوانی بر سایر اندیشمندان و حتی سیاستمداران گذاشته است. او در کتاب خود به نام روح القوانین کارکردهای اجتماعی گوناگونی را برای ادیان برمی‏شمارد. محقق در پژوهش حاضر در پی آن است که با رویکردی انتقادی و با استفاده از روش کتابخانه ای به تببین نظریات منتسکیو بپردازد. برخی از نتایجی که وی در بررسی های خود در مورد دین به آنها دست یافته شامل وجود تناسب حکومت معتدل با مذهب مسیح و حکومت استبدادی با حکومت اسلام، مناسبت مذهب کاتولیکی با رژیم سلطنتی و مذهب پروتستان با رژیم جمهوری، لزوم موافقت قوانین اخلاقی با قوانین مذهبی و ... است که در متن مقاله بدان ها اشاره شده است. آنچه منتسکیو به عنوان کارکردهای اجتماعی دین برشمرده است، گویای نگاه تقلیل گرایانه و یا ابزار انگارانه او در دو ساحت تقلیل حقیقت دین به کارکرد آن و تقلیل اهداف متعالی دین به امر دنیایی است. هم چنین به نظر می رسد تحلیل او از اسلام، ناقص و بر اساس رفتار حکام و خلفای ظالم در طول ادوار اسلامی شکل گرفته است. لازم به ذکر است که جانبداری و مداخله علایق مذهبی در تبیین امور، نیز از جمله انتقادات وارد بر وی است.

کلیدواژه‌ها


  1. اسدیان، احمد، تحولات تفکیک قوا، تهران، چاپ سوم، انتشارات مجد، 1395.
  2. اسکید مور، ویلیام، تفکر نظرى در جامعه شناسى، جمعی از مترجمان، تهران، نشر سفید، 1392.
  3. بخشایشی اردستانی، احمد ، سیر تاریخی اندیشه‌های سیاسی در غرب (از افلاطون تا نیچه)، تهران، انتشارات آوای نور، چاپ چهارم، 1388.
  4. توسلی، غلام عباس، نظریه‌های جامعه‌شناسی، تهران، نشر سمت، 1385.
  5. جوادى آملى، عبداللّه، شریعت در آینه معرفت، تهران، مرکز نشر فرهنگى رجاء، تهران، 1373.
  6. دورکیم، امیل، صور بنیانی حیان دینی، ترجمه باقر پرهام، تهران، چاپ اول، نشر مرکز، 1383.
  7. رابرت ا. هیوم، ادیان زنده جهان، ترجمه دکتر عبدالرحیم گواهى، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1372.
  8. شاهنیانس، آیدا، زیار، محمد، «مُنتسکیو نویسنده‌ای متعهد است؟» پژوهش­های ایرانشناسی، سال هشتم، شمارۀ دوم،1397.
  9. عشقی، فاطمه ، «آموزش‌های انسانگرایانه در رمان "نامه‌های ایرانی" منتسکیو - شاهکار قرن (18)»، فصلنامه علوم اجتماعی، دوره 17، شماره 51، زمستان 1389.
  • علیزاده، بیوک ، حیات تعقلى اسلام، تهران، سازمان تبلیغات اسلامى، 1371.
  • مرکز مالمیری، احمد، حاکمیت قانون: مفاهیم، مبانی و برداشت‌ها، تهران، چاپ سوم، انتشارات مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 1394.
  1. مصباح یزدى، محمدتقى ، آموزش عقاید، قم، سازمان تبلیغات اسلامى، 1365.
  2. مطهری خواه، ذبیح، «کارکرد فردی و اجتماعی دین از دیدگاه ابن سینا»، مجله علمی فلسفه دین، سال دوازدهم، شمارۀ 4، صص 795-830، 1394.
  3. مقیمی، سعید، « تأثیر مؤلفه‌های فلسفی عصر روشن یابی بر الگوهای قدرت سیاسی»، مجله علوم سیاسی دانشگاه آزاد کرج، شماره6، ص 109، 1386.
  4. منتسکیو، بارون، روح القوانین، ترجمه علی اکبر مهتدی، تهران: انشارات امیرکبیر، 1322.
  5. هاشمی، بهزاد، «ایران در نامه‌های ایرانی منتسکیو»، زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاداراک 1384، شماره4، 1384.
  6. همیلتون، ملکلم، جامع هشناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی، چاپ دوم، تهران، تبیان، 1381.
  7. یاسپرس، کارل، اسپینوزا: فلسفه، الهیات و سیاست، ترجمه محمد حسن لطفی، تهران، طرح نو، 1375.
  8. Durkheim, Emile، The Dualism of Human Nature and its Social Condition, New York, Berghahn Books،
  9. Freud, Sigmund & Strachey, James ،future of an illusion, New York, Norton،
  10. Marx, karl ، Critique of Hegel's Philosophy of Right, Cambridge, Cambridge University Press، 2009
  11. Ritzer, George ،sociological theory, California, sage publishing،

Weber, Max ،The sociology of religion, Boston, Beacon Press،1963،