تأثیر ساختار سیاسی جمهوری اسلامی در مدیریت تعارضات اجتماعی

نوع مقاله : علمی ترویجی

نویسندگان

1 دانشجوی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

2 عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

10.30513/iss.2021.1878.1112

چکیده

ساختار سیاسی جمهوری اسلامی بر جمهوریت و اسلامیت استوار شده است. پرسش اصلی این است که آیا این ساختار می‌تواند تعارضات اجتماعی را مدیریت کند؟ پاسخ این پرسش وابسته به بررسی کیفیت ترکیب جمهوریت و اسلامیت و نظم حاکم بر آن است که آیا این دو باهم سازگارند یا اینکه جمهوریت و اسلامیت متعارض‌اند. در این زمینه دو دیدگاه وجود دارد: نخست، نظریه‌ای که ترکیب جمهوریت و اسلامیت را همگون دانسته است. دوم، دیدگاهی است که حکومت اسلامی را در تضاد با جمهوریت و مردم محوری می‌داند. نتیجه این نگاه به حکومت دینی، ناتوانی دولت در مدیریت تعارضات اجتماعی است بلکه این سبک از حکومت خود زایش‌گر تعارضات حل‌نشدنی است. چه آنکه کاهش وفاق اجتماعی یکی از عواقب کم‌رنگ شدن دموکراسی است. این نوشتار با واکاوی مفاهیم «ولایت»، «حکومت اسلامی»، «جمهوری» و «تعارض اجتماعی» و با بررسی متون دینی، دیدگاه نخست را تقویت می‌کند. در پایان نیز رکن جمهوریت را شرط کارآمدی نظام اسلامی و کاهش‌دهنده تعارضات اجتماعی میداند. جایگاه و ضرورت این بحث آنگاه نمایان می‌شود که برخی این شبهه را مطرح می‌کنند که جمهوری اسلامی کارآمدی لازم را ندارد. این نوشته موضوعی است که سابقه‌ای بر آن نیافتیم. لذا طرح آن را گامی نخستین برای طرح موضوع می‌داند.

کلیدواژه‌ها


  1. انصاریان، حسین، ترجمه نهج البلاغه(صبحی صالح)، چاپ اول، تهران، پیام آزادی، 1378.
  2. ارسطا، محمدجواد، «جمهوریت و اسلامیت»، مجله بازتاب اندیشه، شماره 8، قم، 1379.
  3. افلاطون، دوره آثار افلاطون، ترجمه محمد حسن، لطفی، تهران، خوارزمی، 1367.
  4. بحر العلوم، محمد بن محمدتقی، بلغة الفقیه، تهران، مکتبة الصادق، 1403.
  5. جمعی از نویسندگان، انقلاب اسلامی ایران، ویراست چهارم، قم، معارف، 1387.
  6. جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، بیروت، دارالعلم للملایین، 1410.
  7. چلبی، مسعود، فصلنامه نامه علوم اجتماعی، شماره 6، تهران، 1372.
  8. حائری یزدی، مهدی، حکمت و حکومت، لندن، شادی، 1994.
  9. حسینی خامنه­ای، علی، ولایت و حکومت، تهران، صهبا، 1391.
  • خلخالی، سید محمدمهدی موسوى‌، الحاکمیة فی الاسلام، قم، مجمع اندیشه اسلامی، 1425.
  • دیانی، محمد شمس‌الدین، بررسی تطبیقی فلسفه دموکراسی و مردم‌سالاری دینی، مشهد، مرندیز، 1395.
  1. شیرودی، مرتضی؛ حسینی، جلال، «سنجش کمی و کیفی مفهوم جمهوری و دموکراسی در اندیشه سیاسی امام خمینی»، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال یازدهم، شماره 37، قم، 1393.
  2. طباطبایی، سیدمحمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417.
  3. طوسی، محمد بن الحسن، الغیبة، قم، دارالمعارف الاسلامیة، 1411.
  4. عصاریان­نژاد، حسین؛ مؤمنی، اسکندر، «تبیین و ترسیم مؤلفه و شاخص‌های تولید اختلال و بی‌نظمی اجتماعی»، مجله امنیت ملی، شماره 1، تهران، 1390.
  5. فرهیخته، شمس‌الدین، فرهنگ فرهیخته؛ واژه­ها و اصطلاحات سیاسی حقوقی، تهران، زرین، 1377.
  6. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیة، 1407.
  7. کوئن، بروس، ترجمه محسن، ثلاثی، درآمدی به جامعه‌شناسی، تهران، توتیا، 1395.
  8. مطهری، مرتضی ، آینده انقلاب اسلامی ایران، تهران، صدرا، 1394.
  9. مظفر، محمدرضا، المنطق، قم، اسماعیلیان، 1388.
  10. نوری، حسین، مستدرک الوسائل، قم، موسسه آل البیت‰ ، 1408.
  11. الهادی، جعفر، حاکمیت در اسلام، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1422.
  12. هلالی، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس الهلالی (اسرار آل محمد‰)، قم، الهادی، 1405.