الگوی سه‌سطحی تحقق تمدن نوین اسلامی:از مبانی فکری تا الزامات اجتماعی و افق‌های جهانی

نوع مقاله : علمی ترویجی

نویسندگان

1 طلبه سطح 3 فقه و اصول، جامعه الزهراء(س)،حوزه علمیه قم، ایران.

2 استادیار، گروه آموزشی معارف اسلامی، دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران.

3 استادیار، گروه آموزشی معارف اسلامی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران.

چکیده

تمدن نوین اسلامی حاصل پیوند میان مبانی فکری، الزامات اجتماعی و افق‌های جهانی تمدن است؛ الگویی سه‌سطحی که از نگرش توحیدی آغاز شده، در بستر نهادهای اجتماعی و سیاسی تجلی می‌یابد و درنهایت در عرصۀ جهانی به تحقق می‌رسد. هدف این پژوهش تبیین سه سطح اصلی تحقق تمدن نوین اسلامی است. روش جمع‌آوری این پژوهش کتابخانه‌ای و پردازش آن به روش توصیفی‌تحلیلی بوده است. نتایج این پژوهش نشان داد که تحقق تمدن نوین با پیوند نظام‌مند میان ساحت‌ فکری و معرفتی تمدن اسلامی که بر توحید، علم‌محوری و عدالت استوار است و ساحت نهادی و اجتماعی که شامل ولایت‌مداری، آزادی اندیشه، اصلاحگری و نهادسازی اجتماعی است و ساحت جهانی و تمدنی تحقق تمدن نوین اسلامی که از ناکارآمدی مدل‌های مادی و افول جذابیت تمدن غربی سخن می‌گوید و بر جهانی‌سازی اسلامی به‌عنوان راهبرد نهایی تأکید دارد، فرصت تحقق می‌یابد و در غیر این صورت، آرمان‌های تمدن در سطح نظری باقی خواهند ماند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Three-Level Model for the Realization of the New Islamic Civilization: From Intellectual Foundations to Social Requirements and Global Horizons

نویسندگان [English]

  • Mahnaz Doolabi 1
  • Ruhollah Pourabedin 2
  • Saied Amir Taheri Afshar 3
1 Khorasan seminary
2 university
3
چکیده [English]

The New Islamic Civilization is the product of a connection between intellectual foundations, social requirements, and global civilizational horizons. It is a three-level model that begins with a monotheistic worldview, manifests within the context of social and political institutions, and ultimately realizes itself on the global stage. This research aims to explain the three main levels of the realization of the New Islamic Civilization. The data collection method used in this research was library-based, and the analysis was conducted using a descriptive-analytical method. The results of this research indicate that the realization of the New Islamic Civilization becomes possible through a systematic connection between the intellectual and epistemological domain of Islamic civilization—which is founded upon monotheism, knowledge-centeredness, and justice—the institutional and social domain, which includes guardianship-orientation, freedom of thought, reformism, and social institution-building, and the global and civilizational domain, which addresses the inefficiency of material models and the decline of the attractiveness of Western civilization, emphasizing Islamic globalization as the ultimate strategy. Without this systematic integration, the ideals of civilization will remain at a theoretical level and will not materialize.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic Civilization
  • New Islamic Civilization
  • Characteristics of Islamic Civilization
  1. قرآن کریم. ترجمۀ ناصر مکارم شیرازی. (۱۳۸۵). قم: اسوه.
  2. آذرنوش، آذرتاش. (۱۳۶۴). فرهنگ معاصر عربی‌‌-‌فارسی. تهران: شرفی.
  3. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۳۳۵). لسان العرب. ج۱۳. بیروت: دار صادر.
  4. اعرافی، علیرضا. (1395). درآمدی بر اجتهاد تمدن ساز. قم: موسسه اشراق و عرفان.
  5. امیدی نقلبری، مهدی. (۱۳۹۳). اسلام، جهانی شدن و جهانی‌سازی. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).
  6. ایروانی، محمد جواد. (1377). نهاد گرائی و جهاد سازندگی، تهران: وزارت جهاد سازندگی.
  7. برومند، عباس. (۱۳۸۰). درآمدی بر جایگاه مسجد در تمدن اسلامی. تهران: نشر ستاد اقامۀ نماز.
  8. بینش، عبدالحسین. (۱۳۸۹). آشنایی با تمدن اسلامی. قم: زمزم هدایت.
  9. پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری، 8/10/1394، رهبر معظم انقلاب در دیدار جمعی از مردم و مسئولان نظام و مهمانان کنفرانس وحدت اسلامی. https://www.leader.ir/fa/content/13994
  10. پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری،14/12/1391، رهبر معظم انقلاب در دیدار اعضای شورای عالی مرکز طراحی الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت. https://www.leader.ir/fa/content/10408
  11. پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی(ص). (۱۳۹۱). مجموعه مقالات پانزدهمین جشنوارۀ بین‌المللی پژوهشی شیخ طوسی (تمدن نوین اسلامی). قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).
  12. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. (۱۳۸۹). تصنیف غرر الحکم ودرر الکلم. ترجمۀ هاشم رسولی محلاتی. مشهد: دفتر انتشارات فرهنگ اسلامی.
  13. جعفری تبریزی، محمدتقی. (۱۳۹۸). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه. قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  14. جمعی از مؤلّفان، مجموعه مقالات پانزدهمین جشنواره بین المللی پژوهشی شیخ طوسی، قم، انتشارات جامعة المصطفی، 1391 .
  15. جوان آراسته، حسین. (۱۳۷۹). مبانی حکومت اسلامی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  16. جیمز، ویلیام. (۱۳۳۷). تاریخ تمدن. ترجمۀ احمد آرام. تهران: اقبال.
  17. حسینی دشتی، مصطفی. (۱۳۶۹). معارف و معاریف. ج۳. قم: اسماعیلیان.
  18. حکیمی ، علی .حکیمی ، محمد . حکیمی ، محمدرضا. (۱۳۸۰).الحیاة. ترجمۀ احمد آرام. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  19. حکیمی، محمدرضا. (۱۳۸۲). جامعه‌سازی قرآنی. قم: دلیل ما.
  20. خاکرند، شکرالله. (۱۳۹۰). سیر تحول اسلامی. قم: بوستان کتاب.
  21. خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۸۶). ولایت: بیانات و رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله خامنه‎ای. تهران: قدر ولایت.
  22. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، به‌کوشش مجتبی فردوسی‌پور. (۱۳۸۳). همایش بین‌المللی جهان اسلام، چالش‌ها و فرصت‌ها. تهران: وزارت امور خارجه.
  23. دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۶۷). لغت‌نامه. ج۵. تهران: دانشگاه تهران.
  24. ذوالقدر، محمدباقر. (۱۳۸۱). قصۀ غربت غربی: گفتاری در مبانی فرهنگ و تمدن غرب. تهران: دانشکدۀ فرماندهی و ستاد دورۀ عالی جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
  25. زرین‌کوب، عبدالحسین. (۱۳۴۸). کارنامۀ اسلام. تهران: امیرکبیر.
  26. سایت ir ، ۱۳۹۳/۰۲/۳۱ : بیانات در دانشگاه افسرى و تربیت پاسداری امام حسین علیه‌السلام.
  27. سایت ir، 24/07/1390: دیدار دانشجویان کرمانشاه با رهبر انقلاب. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17589
  28. سعیدی روشن، محمدباقر. (۱۳۹۳). شاخص‎های تمدن اسلامی بر اساس آموزه‎های قرآن کریم. فصلنامۀ آموزه‎های قرآنی. ۱۹. بهار و تابستان.
  29. صدر، محمدباقر. (۱۳۶۱). عبادت در اسلام. ترجمۀ کاظم خلخالی. تهران: عطایی.
  30. صمیمی، سیدرشید. (۱۳۸۶). اصول و شاخصه‌های تمدن نبوی. قم: طاها.
  31. طاهرزاده، اصغر. (۱۳۸۹). انقلاب اسلامی؛ برون‌رفت از عالم غربی. اصفهان: لب‌المیزان.
  32. طاهرزاده، اصغر. (۱۳۹۰). انقلاب اسلامی؛ بازگشت به عهد قدسی. اصفهان: لب‌المیزان.
  33. طاهرزاده، اصغر. (۱۳۹۱). تمدن‌زایی شیعه. اصفهان: لب‌المیزان.
  34. طاهرزاده، اصغر. (۱۳۹۳). امام‌خمینی(ره) و سلوک در تقدیر توحیدی زمانه. اصفهان: لب‌المیزان.
  35. طاهری، مهدی. (۱۳۹۰). ولایت‌مداری در الگوی پیشرفت سیاسی اسلامی‌ایرانی، فصلنامۀ معرفت سیاسی. ۳ (۲). پاییز و زمستان.
  36. طریحی، فخرالدین بن محمد. (۱۳۶۷). مجمع البحرین. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  37. عمید، حسن. (۱۳۷۵). فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر.
  38. غلام‌جمشیدی، محمدصادق. (۱۳۸۷). فرهنگ و تمدن اسلامی. تهران: دانشگاه پیام نور.
  39. غلامی، رضا. (۱۳۹۶). فلسفۀ تمدن نوین اسلامی. تهران: سورۀ مهر.
  40. کاشفی، محمدرضا. (۱۳۸۴). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
  41. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۷۷). کافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
  42. گودرزی، فاطمه. (۱۳۸۳). مبانی قرآنی اندیشه‌های اصلاح‌گرایانۀ امام‌خمینی(ره) در مقایسه با سیدجمال‌الدین اسدآبادی(ره). تهران: عروج.
  43. مخلصی، عباس. (۱۳۸۷). راهبردهای اصلاح در حکومت علوی. قم: مؤسسۀ فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان. https://civilica.com/doc/1827925/
  44. مدرس، محمدتقی. (۱۳۷۹). اصول و پایه‎های تمدن اسلامی. ترجمۀ محمدصادق پارسا. تهران: محبان‌الحسین(ع).
  45. مدرس، محمدتقی. (۱۳۸۰). آزادی و مسئولیت زن. ترجمۀ حمیدرضا آژیر. تهران: محبان‌الحسین(ع).
  46. مرکز تحقیقات اسلامی. (۱۳۷۸). تهاجم فرهنگی. تهران: نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
  47. مطهری، مرتضی. (۱۳۵۷). انسان و ایمان. قم: صدرا.
  48. معین، محمد. (۱۳۸۱). فرهنگ معین. تهران: ادنا.
  49. معینی‌پور، مسعود؛ لک‌زایی، رضا. (۱۳۹۱). ارکان امت واحده و تمدن اسلامی از منظر امام‌خمینی(ره) و مقام معظم رهبری. مجلۀ مطالعات انقلاب اسلامی. ۹ (۲۸). (76-51)
  50. ولایتی، علی‌اکبر. (۱۳۸۲). پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران. تهران: وزارت امور خارجه.
  51. الهامی، علی؛ سلطانی، خدیجه. (1398). نظام سازی، نهاد سازی و تمدن نوین اسلامی. نشریه علمی تمدن اسلامی و دین پژوهی. شماره یکم. پاییز. (128-147)
  52. یوسفی غروی، محمدهادی. (۱۳۹۳). کلیات تاریخ تمدن و فرهنگ اسلامی. قم: دفتر نشر معارف.