مؤلفه‌های زیست اجتماعی در خطبة فدکیه با الهام از آیات قرآنی

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسندگان

1 استاد دانشگاه الزهراءعلیها السلام

2 استادیار دانشگاه شهید بهشتی

3 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراءعلیهاالسلام (نویسندة مسؤول)

چکیده

خطبة فدک یکی از مهم­ترین سخنان حضرت زهرا3در هدایت جامعة نوپای اسلامی محسوب می­شود. حضرت3 در این خطبه ضمن دادخواهی از حق خویش به قصور اهل سقیفه نسبت  به غصب خلافت مسلمانان پرده برمی­دارد. از آنجا که این خطبه با قرآن تعامل تنگاتنگ دارد و مؤلفه­های اجتماعی در آن نمود خاصی دارد، این پژوهش به دنبال بررسی قرآنی
مؤلفه­های اجتماعی در خطبة فدک با رویگرد «تحلیل محتوای مضمونی» است. بدین منظور موضوعات این خطبه استخراج شده و سپس با تحلیل این موضوعات مؤلفه­های قرآنی ـ اجتماعی آن تبیین شده است. در مرحلة بعد بسامد این مؤلفه­ها و فراوانی هر یک در نمودار درج شده است. در تحلیل محتوای مضمونی خطبه، عناصر ادبی، اسلوب کلام، مخاطبان و فضای صدور کلام حضرت زهرا3 نیز مورد واکاوی قرار گرفته است. با توجه به این که در میان مؤلفه­ها، مؤلفة اعتقادی از بسامد بیشتری برخوردار است، به نظر
می­آید اهتمام حضرت زهرا3 بر اصلاح اعتقادات مخاطبانش بوده و اولویت اساسی جامعة آن روز، مهندسی اعتقادیشان بوده است. همچنین با توجه به شرایط ایراد این خطبه، مخاطبان حضرت3 افرادی آشنا به اسلام بودند؛ لیکن به لحاظ اعتقادی اندیشة درستی نداشتند. به همین دلیل حجم بیشتر خطبه را مؤلفة اعتقادی دربرگرفته است. لذا اولین اصل اساسی که باید در جامعة اسلامی حاکم شود، تبیین درست اعتقادات است.

کلیدواژه‌ها