The Social Construction of Childhood in Iranian-Islamic Society: A Sociological Analysis Based on the Narratives of Foreign Travel Writers

Document Type : Razavi

Author

Department of Social Science Education, Farhangian University, Tehran, Iran.

Abstract

The child has always existed throughout history and this is an undeniable fact. However, the fundamental issue lies in the fact that childhood, as a distinct stage, has been largely overlooked. The present research seeks to examine and analyze the reflection of the image and status of the child and childhood during the Qajar period within the context of Iranian-Islamic society. To achieve this goal, the study draws upon surviving documents from that era, particularly the travelogues of foreign visitors, and employs a descriptive-analytical method to investigate and analyze them. The findings of the research indicate that the Iranian-Islamic child during the Qajar period did not experience a distinct phase recognized as childhood. The findings encompass four main themes: health and hygiene, physical appearance and clothing, the end of the short childhood through early marriage and employment, and finally literacy education. Literacy education serves as a means to extend the duration of childhood. Based on the research findings, it can be concluded that the reduction of mortality rates on the one hand, and the provision of compulsory education on the other, could have served as a way to prolong the short childhood of Qajar children within the context of Iranian-Islamic society. After the Constitutional Revolution, the initial steps toward realizing such a goal became feasible.

Keywords

Main Subjects

References

  1. اتحادیه، منصوره. (1388). زنانی که زیر مقنعه کلاهداری کردند. تهران: تاریخ ایران.
  2. اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. (1377). روزنامۀ خاطرات اعتمادالسلطنه. تصحیح و توضیح ایرج افشار. تهران: امیرکبیر.
  3. انه، کلود. (1370). گلهای سرخ اصفهان (ایران با اتومبیل). ترجمۀ فضل‌الله جلوه. تهران: روایت.
  4. بارنز، آلکس. (1373). سفرنامۀ بارنز (سفر به ایران در عهد فتحعلی‌شاه قاجار). ترجمۀ حسین سلطانی‌فر. چ۲. مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی.
  5. بروگش، هینریش. (1374). در سرزمین آفتاب (دومین سفرنامۀ هینریش بروگش: تصویری از ایران سدۀ نوزدهم). ترجمۀ مجید جلیلوند. تهران: مرکز.
  6. بیشوپ، ایزابلا. (1375). از بیستون تا زردکوه بختیاری. ترجمۀ محراب امیری. تهران: سهند و آنزان.
  7. پستمن، نیل. (1378). نقش رسانه‌های تصویری در زوال کودکی (نقش تلویزیون در ربودن گوهر طفولیت از زندگی انسان). ترجمه و نگارش صادق طباطبایی. تهران: اطلاعات.
  8. پولادی، کمال. (1384). بنیادهای ادبیات کودک. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
  9. پولاک، یاکوب ادوارد. (1368). سفرنامۀ پولاک: ایران و ایرانیان. ترجمۀ کیکاووس جهانداری. تهران: خوارزمی.
  10. جوادکی پاشاکی، نازیلا؛ درویش‌پور، آذر. (1398). مروری بر مفاهیم حساسیت نظری و بازاندیشی در تحقیق کیفی. مجلۀ تحقیقات کیفی در علوم سلامت. 8، ص۵۷‌-‌65.
  11. جوانبخت، مهرداد (1381). کنکاشی در سفرنامه‌های ایرانیان از قاجار تا زمان حاضر. ویرایش آزاده‌ رادنژاد. اصفهان: آموزه.
  12. جیمز، آلیوس؛ جنکس، کریس؛ پروت، آلن. (1393). جامعه‌شناسی دوران کودکی (نظریه‌پردازی دربارۀ دوران کودکی). ترجمۀ علیرضا کرمانی و علیرضا ابراهیم‌آبادی. تهران: ثالث.
  13. حاتمی، زهرا. (1393). تاریخ کودکی در ایران: تحول و تجدد جایگاه کودک در اندیشه و جامعۀ ایرانی از آغاز سلطنت ناصرالدین‌شاه تا پایان سلطنت رضاشاه. پایان‌نامۀ دکتری تاریخ ایران اسلامی. استاد راهنما: داریوش رحمانیان کوشککی. دانشگاه تهران.
  14. حکیمی، محمود. (1383). همراه با سیاحان و جهانگردان. تهران: آرون.
  15. دالمانی، هانری رنه. (1335). سفرنامه از خراسان تا بختیاری. ترجمۀ محمدعلی فره‌وشی. تهران: امیرکبیر.
  16. دروویل، گاسپار. (1365). سفر در ایران. ترجمۀ منوچهر اعتماد مقدم، تهران: شباویز.
  17. دلریش، بشری. (1375). زن در دورۀ قاجار. تهران: سوره.
  18. دوبد، بارون. (1371). سفرنامۀ لرستان و خوزستان. ترجمۀ محمدحسین آریا. تهران: علمی و فرهنگی.
  19. دومرگان، ژاک. (1338). هیئت علمی فرانسه در ایران (مطالعات جغرافیایی). ج۱. ترجمه و توضیح کاظم ودیعی. تبریز: چهر.
  20. ذکایی، محمدسعید. (1396). مطالعات کودکی: مفاهیم، رویکردها و مسائل محوری. فصلنامۀ انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات. 13 (46).‌ ص۱۳‌-35.
  21. رابینو، ه-. ل. (1357)، ولایت دارالمرز ایران: گیلان، ترجمه جعفر خمامی‌زاده، رشت: کتابفروشی طاعتی.
  22. رایت، سردینس. (1364). انگلیسی‌ها در میان ایرانیان. ترجمۀ اسکندر دلدم. تهران: انتشارات به‌آفرین.
  23. رایس، کلارا کولیور. (1383). سفرنامۀ کلارا کولیور رایس: زنان ایرانی (راه و رسم زندگی آنان). ترجمۀ اسدالله آزاد. ویرایش دوم. تهران: کتابدار.
  24. ربیعی، مهناز. (1391). بررسی مفهوم کودکی در داستان‌های واقع‌گرای کودک در دهۀ 80. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه خوارزمی.
  25. رحمانیان، داریوش؛ حاتمی، زهرا. (1393). کودکی و تجدد در دورۀ رضاشاه. مطالعات تاریخ فرهنگی، پژوهش‌نامۀ انجمن ایرانی تاریخ. ۵ (۲۰). ص۶۱‌-‌84.
  26. رحمانیان، داریوش؛ حاتمی، زهرا. (1395). بازی و سرگرمی کودکان در ایران (۱۲۵۸-1320ش). جستارهای تاریخی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. ۷ (۲). ص۴۵‌-‌65.
  27. رسول‌زاده، میکائیل. (1396). انگاره‌های جامعه‌شناسی دوران کودکی در ادبیات ایران. فلسفه و کودک. 15 (8).‌ ص۹۵‌-‌102.
  28. روزنامۀ وقایع اتفاقیه. جمعه 19 ربیع‌الثانی 1267. نومرۀ سیّم.
  29. ژوبر، پیرآمده. (1322). مسافرت به ارمنستان و ایران. ترجمۀ محمود هدایت. تهران: تابان.
  30. سیاح، حمید. (1346). خاطرات حاج سیاح یا دورۀ خوف و وحشت. تهران: ابن‌سینا.
  31. شاه‌آبادی فراهانی، حمیدرضا. (1382). مقدمه بر ادبیات کودک: بحثی در شناخت مفهوم دوران کودکی. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
  32. شکوفه به‌انضمام دانش؛ نخستین روزنامه و مجلۀ زنان در ایران. (1377). تهران: اسناد و کتابخانۀ ملی ایران.
  33. شمیم، علی‌اصغر. (1380). ایران در دورۀ سلطنت قاجار. چ۲. تهران: زریاب.
  34. صداقت، مرضیه. (1389). انگاره و تصویر کودک در برخی متون ادبی فارسی پیش و پس از مشروطه. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه هرمزگان.
  35. عابد خراسانی، محمودرضا. (1389). درآمدی بر حقوق کودک: مطالعۀ تطبیقی در نظام‌های حقوقی ملی و بین‌المللی. تهران: میزان.
  36. علاقه‌بند، علی. (1379). مقدمات مدیریت آموزشی. تهران: دانشگاه پیام نور.
  37. علی‌زاده اصل، علی. (1391). بررسی شخصیت کودک در آثار داستانی مرادی کرمانی و محمدرضا بایرامی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه ارومیه.
  38. فلور، ویلم. (1386). سلامت مردم در ایران قاجار. ترجمۀ ایرج نبی‌پور. بوشهر: دانشگاه علوم پزشکی.
  39. فیاضی، عمادالدین. (1390). تأثیر خرافات و عقاید انحرافی بر گسترش بیماری‌ها در عصر قاجار. فصلنامۀ مسکویه. ۶ (۱۹). ص۷۳‌-‌98.
  40. کاشفی خوانساری، سیدعلی. (1382). از باب قرائت اطفال: کودکان و مطبوعات پیش از مشروطه در ایران. تهران: قدیانی.
  41. کریم‌خانی زند، مصطفی. (1391). پیدایش مدرسۀ جدید در ایران. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی. استاد راهنما: حسین کچوئیان. دانشگاه تهران.
  42. کریمی، عبدالعظیم. (1376). تفکر شهودی در کودکان و ضرورت بازگشت به کودکی. پژوهشکدۀ ادبیات کودک و نوجوان. 10. ص۷‌-‌26.
  43. کریمی، عبدالعظیم. (1387). کودکی بازیافته. چ۵. تهران: عابد.
  44. گروته، هوگو. (1369). سفرنامۀ گروته. ترجمۀ مجید جلیلوند. تهران: مرکز.
  45. گنج‌بخش زمانی، محسن. (1389). تحولات بهداشتی در اواخر دورۀ قاجاریه (به‌روایت اسناد). فصلنامۀ تاریخ پزشکی. ۲ (۲). ص۱۴۵‌-‌171.
  46. لایارد، سراوستن هنری. (1367). سفرنامۀ لایارد یا ماجراهای اولیه در ایران. ترجمۀ مهراب امیری. تهران: وحید.
  47. لئونارد، مادلین. (1396). جامعه‌شناسی کودکان. ترجمۀ منصور حقیقتیان و علی سیف‌زاده. تهران: جامعه‌شناسان.
  48. مجلۀ یادگار. (1326). سابقۀ تمدن جدید در ایران؛ آبله‌کوبی در ایران. 33.
  49. مدنی قهفرخی، سعید؛ زینالی، امیرحمزه. (1390). آسیب‌شناسی حقوق کودکان در ایران. تهران: میزان.
  50. ملکم، جان. (1379). تاریخ کامل ایران. ج۱. ترجمۀ میرزا اسماعیل حیرت. تهران: افسون.
  51. میرزا عبدالغفار. (1286ق). عدد ابنیه: شمارۀ نفوس در دارالخلافۀ تهران. ۱۲۳۱تا۱۳۱۱ خورشیدی.
  52. نواح، عبدالرضا. (1378). کودکی به‌مثابۀ پدیداری اجتماعی. مجلۀ علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشکدۀ علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شهید چمران. 3 (6). ص۸۹‌-‌104.
  53. ویشارد، جان. (1363). بیست سال در ایران. ترجمۀ علی پیرنیا. تهران: نوین.
  54. ویلز، چارلز جیمز. (1368). ایران در یک قرن پیش. ترجمۀ محمدحسین قراگوزلو. تهران: اقبال.
  55. هیلن برند، روبرت. (1380). معماری اسلامی: شکل، کارکرد و معنی. ترجمۀ باقر آیت‌الله شیرازی. تهران: روزنه.
  56. ییت، چارلز ادوارد. (1365). خراسان و سیستان: سفرنامۀ کلنل ییت به ایران و افغانستان. ترجمۀ قدرت‌الله روشنی زعفرانلو و مهرداد رهبری. تهران: یزدان.
  57. Aries Philipe. (1962). Centuries of childhood. London: Penguin Book Ltd.
  58. Dewey, J. (1916). Democracy and Education. USA: Macmillan Company.
  59. Heywood, C. (2001). A History of Childhood: Children and Childhood in Western from the Medieval to Modern Times. Cambridge: Policy Press and Blackwell.
  60. Mills, R. (2000). Perspectives of Childhood, Childhood Studies. Eds. J. Millds London: Rutledge.
  61. Zeihe, H. (1990). die entwicklung der kindheit in der soziologio gesellschaft im umbruch. Frankfurt: campus verlag.
  62. Zelitzer, V. A. (1985). Pricing the Priceless Child: The Changing Social Value of Children. New York: Basic books.

 

Islamic social studies
Volume 31, Issue 132
December 2025
Pages 5-26

Files

Share

How to cite

Statistics