Narrative (Hadith) Teachings on Active Spousal Dialogue: A Religious–Psychological Model for Modern Life

Document Type : Razavi

Author

Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Payame Noor University, Tehran, Iran.

Abstract

In the modern lifestyle, characterized by rising individualism and the superficiality of virtual communication, family dynamics face significant relational challenges. This study explores "affectionate dialogue and active listening" as a fundamental Islamic solution to these crises, elucidating its role in strengthening familial bonds through a synthesis of religious narrative teachings and contemporary psychological principles. Adopting an interdisciplinary, analytical-comparative framework, this research draws on authentic Hadith sources alongside established findings in family psychology—specifically John Gottman's communication theories and Carl Rogers' humanistic perspective—to conduct a cross-disciplinary analysis. The findings indicate that Islamic narrative teachings elevate "active listening" from a mere psychological skill to a "mutual verbal right and obligation." While psychological frameworks prioritize the technical and empathetic functions of listening, religious texts—through concepts such as Ḥaqq al-Sam' (the right to be heard), Qawl-e-Ma'rūf (kind speech), and Qawl-e-Layyen (gentle speech)—imbue communication with ontological and spiritual significance. This convergence suggests that effective dialogue is the product of integrating behavioral techniques (psychology) with ethical-spiritual intent (religion), with empathetic listening serving as a vital cornerstone in both systems of knowledge. The results of this research provide a theoretical foundation for a "Religious-Psychological Educational Model" designed to empower couples' communication. By synthesizing the ethical tenets of Islamic traditions with practical relational skills, this model can serve as an effective intervention in pre-marital counseling and family therapy clinics to reduce conflicts and foster resilience within the Iranian family structure.

Keywords

Main Subjects

References

  1. قرآن کریم

    1. برقی، احمد بن محمد بن خالد. (۱۳۷۱ق). المحاسن. تحقیق جلال‌الدین محدث. قم: دار الکتب الإسلامیة.
    2. پاک‌خصال، اعظم؛ سیف‌اللهی، سیف‌الله؛ میرزائی، خلیل. (۱۳۹۹). بررسی رابطۀ احساس تنهایی، حمایت ادراک‌شده و رضایت زناشویی با استفاده از شبکه‌های مجازی در بین زوجین تهرانی. مطالعات راهبردی زنان. 22 (87)، ص۱۵۱‌-‌۱۷۳. https://doi.org/10.22095/jwss.2020.199937.2102
    3. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. (۱۴۱۰ق). غرر الحکم ودرر الکلم. تصحیح سیدمهدی رجائی. چ۲.قم: دار الکتاب الإسلامی.
    4. حر عاملی،  محمد  بن  حسن.  (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعة إلی تحصیل  مسائل الشریعة.  قم:  مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
    5. حرّانی، ابن‌شعبه ابومحمد الحسن بن علی بن الحسین. (۱۴۰۴ق). تحف العقول عن آل الرسول صلى الله علیهم. تصحیح و تعلیق علی‌اکبر غفاری. چ۲. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة.
    6. رحیمی، مهدی؛ یوسفی، فریده. (۱۳۸۹). نقش الگوهای ارتباطی خانواده در همدلی و خویشتن‌داری فرزندان. فصلنامۀ خانواده‌پژوهی. ۶ (۴). ص۴۳۳‌-‌۴۵۲.
    7. ساعی، منصور. (۱۴۰۱). تحلیل عوامل و پیامدهای شکاف ارتباطی و گفتگویی بین نسل‌ها در خانواده. نشریۀ رسانه و فرهنگ. ۱۲ (۲). ص۹۵‌-‌۱۲۰.
    8. سلطانی، زهرا؛ حسنوند، محمدباقر. (۱۴۰۴). اثربخشی آموزش مهارت‌های کلامی آمیخته به معنویت اسلامی در افزایش رضایت زناشویی. نشریۀ اسلام و روان‌شناسی خانواده. ۱ (۲). ص۱۰۳‌-‌۱۲۶.
    9. شهسواریان، مهرداد؛ بیابانی، غلامحسین؛ مزیدی شرف‌آبادی، علی‌محمد. (۱۴۰۲). ابداع الگوی ارتباطی با خلق گفتگوهای ابتکاری والدین در خانواده. نشریۀ ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی. ۱۲ (۴۸). ص۱۲۳‌-‌۱۵۰.
    10. طباطبایی، محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    11. کلینی،  محمد بن یعقوب.  (۱۴۰۷ق).  الکافی.  تصحیح و تعلیق علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران:  دار الکتب الإسلامیة.
    12. مجلسی، محمد باقر.  (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع).  بیروت:  دار  إحیاء التراث العربی.
    13. محمودی، حسین؛ ادیب راد، نسترن؛ زاده‌محمدی، علی. (۱۳۸۴). بررسی اثر آموزش توجه شنیداری‌موسیقایی بر میزان گوش دادن فعال و الگوهای ارتباطی زوجین .فصلنامۀ خانواده‌پژوهی. ۱ (۴). ص۳۴۷‌-‌۳۶۰.
    14. نهج‌البلاغه. (۱۴۱۴ق). گردآوری سید رضی. تحقیق صبحی صالح. قم: هجرت.
    15. ورّام بن أبی‌فراس، مسعود بن عیسی. (۱۴۱۰ ق). مجموعة ورّام (تنبیه الخواطر ونزهة النواظر). چ۱. قم: مکتبة فقیه.
    16. Bohm, D. (1996). On dialogue. London: Routledge.
    17. Bowlby, J. (1969). Attachment and loss, Vol. 1: Attachment. New York: Basic Books.
    18. Ditzen, B., Schaer, M., Gabriel, B., Bodenmann, G., Ehlert, U. & Heinrichs, M. (2009). Intranasal Oxytocin Increases Positive Communication and Reduces Cortisol Levels during Couple Conflict. Biological Psychiatry. 65 (9). P. 728-731.
    19. Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Stanford, CA: Stanford University Press.
    20. Fowers, B. J., & Olson, D. H. (2010). The couple checkup: A tool for improving your relationship. San Francisco: Jossey-Bass.
    21. Giddens, A. (1992). The Transformation of Intimacy: Sexuality, Love and Eroticism in Modern Societies. Stanford University Press.
    22. Gottman,  M. & Silver, N. (1999). The Seven Principles for Making Marriage Work. New York: Three Rivers Press.
    23. Gottman, J. M. (2011). The Science of Trust: Emotional Attunement for Couples. W. W. Norton & Company.
    24. Knoll, M., & van Dick, R. (2013). Do I hear the whistle…? A first attempt to measure four forms of employee silence and their correlates. Journal of Business Ethics, 113(2), 345–362.
    25. Rogers, C. R. (1951). Client-centered therapy: Its current practice, implications, and theory. Boston: Houghton Mifflin.
    26. Satir, V. (1972). Peoplemaking. Palo Alto, CA: Science and Behavior Books.
    27. Turkle,  (2011). Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. New York: Basic Books.
    28. Watzlawick, P., Bavelas, J. B., & Jackson, D. D. (1967). Pragmatics of human communication: A study of interactional patterns, pathologies, and paradoxes. New York, NY: W. W. Norton & Company.
Islamic social studies
Volume 31, Issue 132
December 2025
Pages 91-113

Files

Share

How to cite

Statistics