Theoretical Foundations and Normative Framework of the Holy Quran and Its Role in the Reconstruction of Social Knowledge

Document Type : Razavi

Authors

1 PhD student in Quranic Sciences and Hadith at Razavi Islamic Sciences University, Mashhad, Iran.

2 Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.

3 Associate Professor, Department of Social Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.

Abstract

Modern social knowledge, influenced by the developments of the Enlightenment and positivist perspectives, with its emphasis on empiricism and secular principles, has reduced the human being to a material and self-sufficient entity, while neglecting spiritual, monotheistic, and moral dimensions. This approach, which separates religion from social arenas, is incompatible with Islamic culture and values, leading to social crises and confusion in understanding the nature of humanity. In Islamic societies, this imported knowledge cannot effectively address social issues. Therefore, there is a need to reconstruct it based on the theoretical and normative foundations of the Holy Quran. The purpose of this article is to examine the role of the Holy Quran in reconstructing social knowledge through the critique of non-divine foundations and the presentation of a monotheistic and morality-centered framework that is consistent with Islamic culture and helps regulate social relations and structures. The fundamental question of this research is: how can the theoretical and normative foundations of the Quran reconstruct social knowledge so that it aligns with Islamic values and contributes to resolving social issues? The method of discussion is analytical-citational, proceeding through the interpretation of Quranic verses, citation of Islamic sources, and comparative critique of Western theories. The results generally indicate that the Holy Quran, through its critique of the secular foundations of modern social knowledge and the presentation of a monotheistic anthropology, reconstructs social knowledge. Moreover, the normative framework of the Quran, based on monotheism-centeredness (Tawḥīd-Miḥwarī) and morality-centeredness (Akhlāq-Miḥwarī), regulates social behaviors and relations in pursuit of human well-being and divine proximity.

Keywords

Main Subjects

References

  1. قرآن کریم

    1. آبرکرامبی، نیکلاس و همکاران، (۱۳۷۰). فرهنگ جامعه‌شناسی. مترجم: حسن پویان، تهران: چاپخش.
    2. آربلاستر، آنتونی. (۱۳۷۷). ظهور و سقوط لیبرالیسم غرب. مترجم: عباس مخبر، تهران: مرکز.
    3. ابن ابی‌زینب، محمد بن ابراهیم. (۱۳۹۷ق). الغیبة للنعمانی. تهران: صدوق‏.
    4. ایروانی (ب)، جواد. (۱۴۰۳). شبهه‌پژوهی قرآنی. ج۴. مشهد: انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
    5. ایروانی، جواد. (۱۴۰۳). شبهه‌پژوهی قرآنی. ج۳. مشهد: انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
    6. باربور، ایان. (۱۳۷۹). علم و دین. مترجم: بهاءالدین خرمشاهی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
    7. بحرانى، سید هاشم بن سلیمان. (۱۳۷۴). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسۀ بعثه‏.
    8. بیرو، آلن. (۱۳۷۰). فرهنگ علوم اجتماعی. تهران: کیهان.
    9. بیگدلی، عطاء‌الله. (۱۳۸۸). مروری بر دیدگاه‌های مهم انسان‌شناختی و بررسی آثار حقوقی هریک. درآمدی بر علوم انسانی اسلامی. به‌کوشش علی‌اصغر خندان. تهران: دانشگاه امام‌صادق(ع).
    10. پارسانیا، حمید. (۱۳۹۱). جهان‌های اجتماعی. قم: کتاب فردا.
    11. پوراکبر، الیاس؛ زاهدی، عبدالرضا؛ حکیم، سیدمنذر. (۱۳۹۹). بررسی گونه‌های مختلف انعطاف‌پذیری در احکام و قوانین قرآن کریم با اشاره به عوامل تأثیرگذار در تغییر حکم. نشریۀ قرآن، فقه و حقوق اسلامی. پاییز و زمستان. ۱۳. ص۱۰۱‌-‌۱۲۶.
    12. تفضلی، فریدون. (۱۳۸۸). تاریخ عقاید اقتصادی. تهران: نشر نی.
    13. چلبی، مسعود. (۱۳۷۵). جامعه‌شناسی نظم. تهران: نشر نی.
    14. حسین‌زاده یزدی، مهدی؛ ملاباشی، سیدمحسن. (۱۳۹۹). درآمدی بر دانش اجتماعی مسلمین؛ انحطاط مسلمانان در اندیشۀ و آثار شهید مطهری. تهران: دانشگاه تهران.
    15. دیویس، تونی. (۱۳۷۸). اومانیسم. مترجم: عباس مخبر، تهران: مرکز.
    16. رجبی، محمود. (۱۳۸۰). انسان‌شناسی. قم: مؤسسۀ امام‌خمینی(ره).
    17. رضا، محمد رشید. (۱۴۱۴ق). تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار. بیروت: دار المعرفة.
    18. زمخشرى، محمود بن عمر. (۱۴۰۷ق). الکشاف. بیروت: دار الکتاب العربی.
    19. ژید، شال؛ ریست، شارل. (۱۳۵۴). تاریخ عقاید اقتصادی. مترجم: کریم سنجابی، تهران: دانشگاه تهران.
    20. صدر، محمدباقر. (۱۳۹۳). اقتصاد ما. مترجم: محمد مهدی برهانی، قم: دار الصدر.
    21. طباطبایى، محمدحسین. (۱۳۹۰). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    22. طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو.
    23. عارفی، محمداسحاق. (۱۴۰۳). نقش همبستگی اجتماعی در کاهش بزهکاری از دیدگاه اسلام. نشریۀ معارف اسلامی و حقوق جزا و جرم‌شناسی. بهار و تابستان. ۱۸. ص۶۹‌-‌۸۹.
    24. فخر زارع، سیدحسین. (۱۳۹۸). عدالت اجتماعی در قرآن. نشریۀ اسلام و مطالعات اجتماعی. پاییز. ۲۶. ص۷‌-‌۲۸.
    25. فرجاد، محمدحسین. (۱۳۸۵). آسیب‌شناسی اجتماعی و جامعه‌شناسی انحرافات. تهران: بدر.
    26. قربانیان، مجتبی. (۱۴۰۱). بررسی و تبیین روش‌های قرآن کریم در تحول فرهنگ و عقیدۀ انسان. نشریۀ قرآن، فرهنگ و تمدن. ۱. ص۲۸‌-‌۴۷.
    27. قرضاوی، یوسف. (۱۳۷۹). ویژگی‌های کلی اسلام. مترجم: جلیل بهرامی‌نیا، تهران: احسان.
    28. قطب، سید. (۱۴۲۵ق). فى ظلال القرآن. بیروت: دار الشروق.
    29. کاپلستون،‌ فردریک. (۱۳۶۸). تاریخ فلسفه (یونان و روم). مترجم: سیدجلال‌الدین مجتبوی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی سروش.
    30. کلینى، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    31. کوئن، بروس. (۱۳۷۱). درآمدی به جامعه‌شناسی. مترجم: محسن ثلاثی، تهران: فرهنگ معاصر.
    32. لنکستر، لین. (۱۳۸۰). خداوندان اندیشۀ سیاسی. مترجمان: جواد شیخ‌الاسلامی، علی رامین، تهران: علمی و فرهنگی.
    33. لوفان بومر، فرانکلین. (۱۳۸۰). جریان‌های بزرگ در تاریخ اندیشۀ غربی. مترجم: حسین بشیریه، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
    34. لیدیمن، جیمز. (۱۳۹۰). فلسفۀ علم. مترجم: حسین کرمی، تهران: حکمت.
    35. مراغى، احمد مصطفى. (بی‌تا). تفسیر المراغى. بیروت: دار الفکر.
    36. مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۸۹). آموزش عقاید. قم: مؤسسۀ امام‌خمینى(ره)‌.
    37. مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۹۰). جامعه و تاریخ در قرآن. قم: مؤسسۀ امام‌خمینی(ره).
    38. مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۹۱). فلسفۀ اخلاق. قم: مؤسسۀ امام‌خمینی(ره).
    39. مطهری، مرتضی. (۱۳۸۴). اسلام و مقتضیات زمان. تهران: صدرا.
    40. مطهری، مرتضی. (۱۴۰۱). جامعه و تاریخ. تهران: صدرا.
    41. مطهری، مرتضی. (۱۴۰۲). علل گرایش به مادی‌گری. تهران: صدرا.
    42. مکارم شیرازى، ناصر و دیگران. (۱۳۷۱). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    43. نمازی، حسین. (۱۳۷۴). نظام‌های اقتصادی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
    44. نیک‌گهر، عبدالحسین. (۱۳۶۹). مبانی جامعه‌شناسی. تهران: رایزان.
    45. وبر، ماکس. (۱۳۷۱). مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی. مترجم: احمد صدارتی، تهران: نشر مرکز.
    46. همامی، عباس؛ یونسی، حمیدرضا. (۱۳۹۰). اصول توحیدمحوری و تأثیر آن بر اخلاق فردی و اجتماعی در المیزان. پژوهشنامۀ قرآن و حدیث. بهار و تابستان. ۸. ص۹‌-‌۲۶.
    47. هنری، توماس. (۱۳۶۲). بزرگان فلسفه. مترجم: فریدون بدره‌اى، تهران: کیهان با مشارکت علمی و فرهنگی.
    48. هولمز، رابرت ال. (۱۳۸۵). مبانی فلسفۀ اخلاق. مترجم: مسعود علیا، تهران: ققنوس.
Islamic social studies
Volume 31, Issue 132
December 2025
Pages 27-57

Files

Share

How to cite

Statistics