Examining the Impact of Theological Foundations on the Interpretation of Social Justice from the Perspective of Hassan Hanafi

Document Type : Razavi

Authors

1 Corresponding Author, Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.

2 Master's Graduate, Department of Comparative Theology, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.

Abstract

Social justice is considered one of the foundational concepts in Islamic thought. Hassan Hanafi, as one of the prominent Arab world thinkers, emphasized the necessity of rethinking to resolve the social problems of contemporary humanity. In this arena, he consistently strived to provide solutions for realizing social justice by offering a new interpretation and modernization of Islamic teachings. This article seeks to answer the following question: What are the theological foundations in Hasan Hanafi’s thought that influence his interpretation of the concept of social justice? Accordingly, the study attempts to pave the way for employing theological discourse (ʿilm al-kalām) in the Islamic interpretation of social justice. One of the most fundamental endeavors Hassan Hanafi pursued in line with his intellectual project is the redefinition of the concepts of Islamic sciences, especially theology, in light of social concepts and issues. The research results indicate that a rereading of Hanafi's thought on justice in light of the framework of theology reveals that justice is not merely an ethical concept but a legal, social, and rational principle for organizing all pillars of society. Furthermore, emphasizing a social reading of the Qur’an and highlighting justice-oriented verses provides a foundation for proposing practical solutions to contemporary social crises. This approach in Islamic social studies outlines a model that can serve as a basis for expanding Islamic justice-oriented research and a criterion for measuring the efficacy of religious sciences in the social context.

Keywords

Main Subjects

References

  1. قرآن کریم

    1. آقاجانی، نصرالله. (1392). اسلام و تجدد در مصر (با رویکردی انتقادی به اندیشه حسن حنفی). قم: بوستان کتاب.
    2. حنفی، حسن. (1987). الدراسات الفلسفیة (فی الفلسفة الغربیة الحدیثة و المعاصرة). قاهره: مؤسسه هنداوی.
    3. حنفی، حسن. (1987). الدراسات الفلسفیة (فی الفکر الاسلامی المعاصر). قاهره: مؤسسه هنداوی.
    4. حنفی، حسن. (1987). الدراسات الفلسفیة. قاهره، مکتبه الانجلو المصریه.
    5. حنفی، حسن. (1988). من العقیدة إلی الثورة. قاهره، مؤسسه هنداوی.
    6. حنفی، حسن. (1992م). التراث و التجدید (موقفنا من التراث القدیم). بیروت: المؤسسه الجامعیة للدراسات و النشر و التوزیع.
    7. حنفی،‌ حسن. (1998). التفسیر و مصالح الامة- التفسیر الاجتماعی. بیروت: مجله قضایا اسلامیه معاصره. العدد4. ص 160-182.
    8. حنفی، حسن. (2010). الوحی والواقع. دمشق: مؤسسه هنداوی.
    9. حنفی، حسن؛ خلجی، محمد مهدی. (1375ش). تاریخمندی دانش کلام. فصلنامه نقد و نظر،‌ (9)، ص37-57.
    10. خاکپور، حسام الدین. (1398). سنت و نوسازی (ترجمه کتاب التراث و التجدید حسن حنفی). تهران: نگاه معاصر.
    11. خلیلی، فریبا. (1398). بررسی نقش عقل در معرفت شناسی از منظر علامه طباطبایی. فصلنامه علمی تخصصی فرهنگ پژوهش، 12(37)، ص155-180. https://fpq.bou.ac.ir/article_69866.html
    12. سلطانیه، محمد؛ زرقانی، علی . (1399). کارکرد اجتماعی دین از منظر علامه طباطبائی (ره). پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، 26(122). ص163-181. https://doi.org/10.30513/iss.2021.663.1040
    13. طباطبایی، سید محمد حسین. (1374). ترجمه تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    14. گلی، جواد، یوسفیان، حسن.(1389). جریان‌شناسی نومعتزله. معرفت کلامی. شماره3.ص115-142.
    15. لاهیجی، عبدالرزاق. (1383). گوهر مراد. تهران: نشر سایه.
    16. معلی کافی، محمد. (2023). أنسنة علم الکلام عند حسن حنفی. مجلة کلیة الامام الکاظم، المجلد7، العدد4، ص 1-23.
    17. مناهجی، مجید؛ مختاری، محمدحسین. (1399). بررسی و نقد پروژه بازسازی میراث حسن حنفی. پژوهش‌های تاریخی، شماره2، ص 105- 124.
    18. مهدوی نژاد، سیدرضا. (1401). درآمدی انتقادی به طرح تمدنی حسن حنفی. علوم و تمدن در اسلام، (13)، ص 63-83.
    19. میر احمدی، عبدالله؛ حسینی، زینب. (1400). واکاوی رویکرد هرمنوتیکی حسن حنفی در تفسیر قرآن. نشریه قبسات، (102)، ص 127-154.
    20. وصفی، محمد رضا.(1387). نومعتزلیان: گفتگو با نصر حامد ابوزید، عابد الجابری، محمد ارکون، حسن حنفی. تهران: نگاه معاصر.
Islamic social studies
Volume 31, Issue 131
January 2026
Pages 141-164

Files

Share

How to cite

Statistics